Tại sao lại tính giá điện bậc thang tại Việt Nam ( phần 2)

Biểu giá điện bậc thang ở các nước trong khu vực Đông Nam Á

Theo dữ liệu so sánh giá điện quốc tế (Global Petrol Prices), phần lớn các quốc gia trên thế giới — kể cả những nước phát triển như Đức, Hàn Quốc, Nhật Bản — đều áp dụng cơ chế giá điện bậc thang hoặc theo khung giờ, thay vì một mức giá đồng nhất cho mọi mức tiêu thụ.

Đây không phải là cách làm riêng của Việt Nam.

Trong khu vực Đông Nam Á, Singapore là quốc gia hiếm hoi áp dụng một mức giá bán lẻ điện sinh hoạt duy nhất, không chia bậc thang.

Điều này có được nhờ hai yếu tố đặc thù: gần như toàn bộ điện năng sản xuất từ khí đốt nhập khẩu (nguồn cung ổn định, chi phí có thể dự đoán), và khoảng cách thu nhập giữa các nhóm dân cư ở mức rất thấp nên không cần cơ chế trợ giá chéo giữa hộ giàu và hộ nghèo.

Brunei có giá điện sinh hoạt thuộc nhóm thấp nhất khu vực nhờ trữ lượng khí đốt lớn và dân số nhỏ, được chính phủ trợ giá trực tiếp. Thái Lan chia biểu giá thành 7 bậc, với mốc cao nhất cũng rơi vào khoảng trên 400 kWh/tháng — tương đồng với Việt Nam.

Malaysia áp dụng cơ chế 2 bậc lớn, mỗi bậc lớn lại chia nhỏ thành nhiều mức, hộ dùng trên 900 kWh/tháng có thể trả gấp đôi mức giá thấp nhất.

Mục đích của cơ chế giá điện bậc thang

Cơ chế này được thiết kế với một số mục tiêu chính sách cụ thể:

• Khuyến khích tiết kiệm điện — vì đầu tư nguồn điện mới tốn nhiều thời gian và chi phí hơn nhiều so với việc khuyến khích sử dụng hiệu quả nguồn hiện có.
• Trợ giá chéo cho nhóm thu nhập thấp — hộ dùng ít điện (thường là hộ thu nhập thấp, ít thiết bị điện) được hưởng giá thấp hơn mức bình quân, trong khi hộ dùng nhiều ở các bậc cao gánh phần chênh lệch này.
• Phản ánh áp lực lên hạ tầng truyền tải — tiêu thụ càng cao, áp lực lên lưới điện và tổn thất truyền tải càng lớn, kéo theo chi phí vận hành và đầu tư hạ tầng tăng theo.

Nếu áp dụng một mức giá đồng nhất cho mọi hộ, các nhóm yếu thế (hộ nghèo, vùng sâu vùng xa, hải đảo) sẽ mất đi phần hỗ trợ này, trong khi hộ dùng điện nhiều lại được lợi hơn — đi ngược lại mục tiêu an sinh xã hội mà cơ chế bậc thang đang hướng tới.

Vậy nên hiểu như thế nào cho đúng?

Dù áp dụng biểu giá bậc thang hay một giá, yêu cầu quan trọng nhất theo các chuyên gia kinh tế vẫn là tính minh bạch và hợp lý trong cách xây dựng biểu giá — người dân cần biết rõ mình đang trả cho phần nào của chi phí sản xuất, truyền tải và phân phối điện.

Với hộ tiêu thụ nhiều, thay vì chỉ chờ thay đổi chính sách giá, giải pháp chủ động hơn là giảm tải ở các bậc giá cao — trong đó lắp đặt điện mặt trời áp mái là một trong những cách hiệu quả nhất hiện nay.

Tham khảo thêm

Tại sao lại tính giá điện bậc thang ở Việt Nam (phần 1) | Biểu giá điện bậc thang hiện hành 2026 (phần 3)